Euro­pa her­te­kent het aan­be­ste­dings­recht: 5 ver­trouw­de reflexen op de schop?

Op 9 september 2026 legde de Europese Commissie haar voorstel voor een nieuwe Public Procurement Act op tafel. Geen klassieke update van de bestaande richtlijnen, maar meteen een overkoepelende Europese verordening die de drie richtlijnen uit 2014 moet vervangen.

Dat alleen al maakt de hervorming bijzonder. Als deze architectuur overeind blijft, zal ook het Belgische regelgevend kader grondig moeten worden hertekend. De breuk met het huidige systeem is evenwel niet volledig: de voorgestelde verordening is in beginsel enkel van toepassing op opdrachten vanaf de Europese drempelbedragen. Voor opdrachten onder die drempels behouden de lidstaten regelgevende ruimte, uiteraard binnen de grenzen van het toepasselijke Unierecht. Ook het nationale algemene contractenrecht blijft buiten het bereik van de verordening.

Wat springt vandaag al in het oog?

“Open procedure = niet onderhandelen”

Die vertrouwde reflex verdwijnt mogelijk. In de nieuwe open procedure kan de aanbesteder ervoor kiezen om te onderhandelen. Dat moet vooraf worden aangekondigd en onderhandelingen mogen enkel betrekking hebben op niet-essentiële kenmerken.

“Prijs kan perfect de doorslag geven”

De beste prijs-kwaliteitsverhouding blijft het uitgangspunt. Echter moet kwaliteit in beginsel minstens 30% van de punten vertegenwoordigen en bij arbeidsintensieve opdrachten minstens 50%. De laagste prijs wordt echter niet verboden: afwijking blijft mogelijk wanneer kwaliteit voldoende op een andere manier wordt gewaarborgd.

“Vraag gewoon enkele goede overheidsreferenties”

Niet meer zo vanzelfsprekend. Ervaring blijft relevant, maar voorafgaande ervaring met overheidsopdrachten mag als dusdanig niet langer als selectievoorwaarde worden vereist, tenzij de complexiteit of het voorwerp van de opdracht dit rechtvaardigt.

“Waar een inschrijver of product vandaan komt, doet niet ter zake.”

Straks mogelijk wel. Het voorstel geeft Europese preferentie een duidelijke plaats in de gunningsfase. Aanbesteders zouden onder bepaalde voorwaarden de deelname kunnen beperken op basis van herkomst of minimumvereisten inzake Europese of daarmee gelijkgestelde oorsprong kunnen opleggen.

“Europees” betekent daarbij niet uitsluitend “uit de EU”. Ook ondernemingen, goederen en diensten uit derde landen die onder de internationale aanbestedingsverbintenissen van de Unie vallen, kunnen als “covered” worden beschouwd.

“Europa regelt de gunning, België de uitvoering.”

Ook dat vertrouwde beeld vervaagt. Het voorstel bevat rechtstreeks regels over onder meer uitvoeringsvoorwaarden, aanpassingsmechanismen, contractwijzigingen, betalingen en onderaanneming. Voor overheidsopdrachten voor werken vanaf 25 miljoen euro wordt BIM in principe verplicht.

Nog geen nieuwe spelregels, wel een nieuw speelveld.

Voor alle duidelijkheid: vandaag gaat het nog om een voorstel. Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie moeten de tekst nog onderhandelen en wijzigingen zijn dus mogelijk. Zelfs volgens het huidige ontwerp zou de verordening pas twee jaar na haar inwerkingtreding van toepassing worden.

Maar de richting is duidelijk: Europa wil niet alleen vereenvoudigen. Het wil overheidsopdrachten flexibeler, digitaler en strategischer maken, en tegelijk een groter stuk van het juridische kader rechtstreeks op Europees niveau vastleggen.

DELEN: