De archeologische erfgoedzorg is een actueel thema geworden sinds burgemeester Tobback n.a.v. de heraanleg van het Fochplein in Leuven fulmineerde tegen de archeologische opgravingen, waarvan de hoge kostprijs ten laste werd gelegd van het stadsbestuur als bouwheer.

De materie wordt in het Vlaamse Gewest geregeld door het Archeologiedecreet van 30 juni 1993.

Dit decreet voorziet in een procedure voor bescherming van archeologische monumenten en/of zones, met daaraan verbonden rechten en plichten voor de eigenaar, de mogelijkheid van subsidiëring, de informatieplicht van de notaris bij overdracht van het onroerend goed, enz.  In de praktijk bleef deze beschermingsprocedure grotendeels dode letter.  Slechts een handvol sites werden met toepassing van het Archeologiedecreet beschermd (bv. het Romeinse aquaduct in Tongeren, de Chartreuse te Brugge…).

Bij uitvoering van belangrijke bouwprojecten (zoals aanleg van verkavelingen of werken in historische centra) is er een begrijpelijke zorg om een voorafgaand onderzoek te laten uitvoeren naar eventuele archeologische sporen, en deze in voorkomend geval ter plaatse te bewaren (in situ) of te inventariseren en te documenteren (ex situ).  Als er voor de betrokken site geen beschermingsbesluit is als archeologische zone, rijst de vraag welke verplichtingen aan de eigenaar/bouwheer opgelegd kunnen worden, en wie moet instaan voor de (hoge) kosten van een archeologische opgraving.

In artikel 7 van het decreet is bepaald dat de overheid een archeologische opgraving van algemeen nut kan verklaren en daartoe de tijdelijke bezetting van het bouwterrein kan bevelen, een reeds verleende stedenbouwkundige of verkavelingsvergunning kan opschorten of intrekken.  Als de stillegging van de werken evenwel langer duurt dan 30 dagen, moet de overheid de eigenaar vergoeden voor alle schade (artikel 10).  Ook deze bepalingen zijn dode letter gebleven, kennelijk omdat de overheid niet bereid is de vereiste middelen te voorzien voor het archeologisch onderzoek en het vergoeden van de eigenaars.

Om toch het gewenste onderzoek af te dwingen, hebben de ambtenaren van het Agentschap Onroerend Erfgoed zich jarenlang beroepen op een extensieve interpretatie van artikel 4, §2 van het Archeologiedecreet.  Deze bepaling legt de eigenaar en gebruiker de verplichting op om “de archeologische monumenten die zich op hun gronden bevinden te bewaren en te beschermen en ze voor beschadiging en vernieling te behoeden”.  Op grond van deze zogeheten ‘zorgplicht’, die niet gekoppeld is aan enige administratieve procedure, werd de eigenaar/bouwheer ertoe verplicht een archeologisch onderzoek op zijn kosten uit te voeren vooraleer de werken aan te vatten die mogelijkerwijze archeologische sporen zouden kunnen vernietigen of beschadigen, en dit ongeacht de reeds verleende vergunningen.  Weigering van medewerking lag niet voor de hand, want een overtreding van de zorgplicht is strafbaar gesteld door artikel 35, 1° van het decreet.

Deze interpretatie van artikel 4 van het Archeologiedecreet en de daarop gebaseerde praktijk is niet langer houdbaar ingevolge recente rechtspraak van het Hof van Beroep te Gent,  bevestigd door het Hof van Cassatie.

Bij arrest van 28 mei 2010 oordeelde het hof van beroep te Gent dat een particulier die met een onbeschermd erfgoed in aanraking komt, op grond van artikel 4, §2 van het Archeologiedecreet niet met dezelfde verregaande gevolgen kan worden geconfronteerd als iemand die ingrepen doorvoert aan een site met beschermd archeologisch erfgoed.  Als het Vlaamse Gewest de uitvoering van vergunde werken stil legt, is vergoeding verschuldigd aan de eigenaar/bouwheer.

De voorziening in cassatie van het Vlaamse Gewest werd afgewezen bij arrest van 23 februari 2012, met als cruciale motivering:

“    Uit artikel 4, §2, Archeologiedecreet kan niet afgeleid worden dat de zorgplicht van de eigenaar of de gebruiker van een grond zo ver strekt dat hij op eigen kosten archeologische opgravingen moet uitvoeren alvorens hij stedenbouwkundig vergunde werken kan aanvatten indien de Vlaamse regering geen gebruik maakt van haar recht om een opgraving tot algemeen nut te verklaren.  Het onderdeel dat uitgaat van een andere rechtsopvatting, faalt naar recht.  ”

*

Het Agentschap Onroerend Erfgoed kan zich dus niet langer op artikel 4, §2 en de zogeheten zorgplicht beroepen om een archeologische opgraving te laten uitvoeren door een privé eigenaar en op diens kosten, vooraleer vergunde werken aan te vatten.

De overheid zal vermoedelijk een ander spoor volgen om hetzelfde resultaat te bereiken.  De Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO) voorziet in de verplichting om, betreffende een aantal specifieke vergunningsaanvragen advies in te winnen bij het Agentschap Ruimte en Erfgoed, meer bepaald ook voor aanvragen voor nieuwbouwprojecten van een bepaalde omvang (bv. verkavelingen van ten minste tien loten of met een grondoppervlakte groter dan een halve hectare; groepswoningbouwprojecten van ten minste tien woongelegenheden – zie art. 4.7.16, §1 VCRO en art. 1 van het Besluit van 5 juni 2009 van de Vlaamse Regering). 

Ingevolge het advies van het Agentschap Ruimte en Erfgoed zou het verlenen van een vergunning aldus afhankelijk kunnen worden gesteld van een voorafgaand uit te voeren archeologisch vooronderzoek en desgevallend ook een volwaardige archeologische opgraving op kosten van de eigenaar.  Ook hier valt sterk te betwijfelen of de overheid gerechtigd is dermate vergaande lasten op te leggen.  Krachtens de artikelen 4.2.19 en 4.2.20 van de VCRO moeten voorwaarden immers redelijk zijn in verhouding tot de vergunde werken.  Ongetwijfeld zal dit aanleiding geven tot nieuwe procedures.

*

Een nieuw onroerend erfgoeddecreet is in voorbereiding.  Een eerste ontwerp van decreet werd op 15 juli 2011 goedgekeurd door de Vlaamse regering.  De bedoeling is onder meer duidelijker regels vast te leggen en archeologie vroeg genoeg in het bouwproces integreren. Via de oprichting van een archeologiefonds zou de financiering van archeologisch onderzoek beter worden gespreid.  Het ontwerp van decreet is voorwerp van heel wat kritiek en controverse, zodat onduidelijk is welke wijzigingen nog aan het ontwerp zullen worden aangebracht en wanneer het decreet in definitieve vorm goedgekeurd zal worden.

* 

Documentatie:

• Gent (9e k.), 28 mei 2010, Juristenkrant 2011 (weergave DE SMEDT, P), afl. 230, 6; NJW 2012, afl. 65 (bevestigt Rb. Kortrijk (2e kamer) 22 december 2009);
• Cass. 23 februari 2012, www.cass.be;
• VAN HOORICK, G., BEKE, K.; Archeologiedecreet. Impact op het bouwproces, NJW 2012, afl. 255, 38-41;
• ontwerp onroerenderfgoeddecreet,  http://www.rwo.be/Default.aspx?tabid=15153.

Contactpersonen bouw- en aannemingsrecht:

• Arnoud Declerck
• Piet Lombaerts
• Kristel Vrijghem
• Eva Roels
• Julie Vanneste
• Séverine Vermeire
• Lieselot Declercq

Vanaf januari 2012 gelden er nieuwe opzeggingstermijnen voor zowel arbeiders als voor bedienden.  Deze nieuwe regels werden ingevoerd bij Wet van 12 april 2011 en vormen een eerste stap in de eenmaking van het statuut van arbeiders en bedienden.

Deze nieuwe opzeggingstermijnen gelden enkel voor :

• arbeidsovereenkomsten waarvan de uitvoering vanaf 1 januari 2012 aanvangt; hierbij is het van geen belang wanneer de arbeidsovereenkomst gesloten werd;
• bestaande arbeidsovereenkomsten die na 1 januari 2012 voor meer dan 7 dagen worden onderbroken.

De huidige regeling inzake de opzeggingstermijnen blijft dus van toepassing op de  arbeidsovereenkomsten waarvan de indiensttreding zich situeert vóór 1 januari 2012.

REGELING ARBEIDERS:

De nieuwe regeling voorziet in  langere opzeggingstermijnen wanneer de arbeidsovereenkomst door de werkgever wordt opgezegd. Concreet worden de ‘oude’ opzeggingstermijnen  verhoogd met 15%:

De opzeggingstermijnen veranderen niet wanneer de arbeider de arbeidsovereenkomst opzegt.  In dat geval dient de arbeider een opzeggingstermijn van 14 kalenderdagen na te leven; bij een (ononderbroken) anciënniteit van meer dan 20 jaar dient de arbeider een opzeggingstermijn van 28 kalenderdagen na te leven.

Onder de nieuwe regeling blijft het nog steeds mogelijk om voor de eerste zes maanden van de arbeidsovereenkomst een kortere opzeggingstermijn te voorzien (minstens  7 dagen voor de werkgever; minstens de helft hiervan voor de arbeider).

De afwijkende opzeggingstermijnen die vóór 1 januari 2012 bij K.B. zijn vastgesteld op voorstel van het Paritair Comité (sectorale afwijkingen) blijven voorlopig (tot en met 31 december 2012) bestaan. Tot zolang hebben de sectoren de tijd om te beslissen of zij hun regeling al dan niet aanpassen aan de nieuwe regelgeving. In het geval de sector geen beslissing neemt, worden de opzeggingstermijnen automatisch verhoogd met 15% op voorwaarde dat de termijnen lager zijn dan de nieuwe wettelijke termijnen. Hoe dan ook gelden de algemene opzeggingstermijnen als maximum. 

REGELING BEDIENDEN:

Voor de zogenaamde ‘lagere’ bedienden (= bedienden die minder dan 31 467 EUR bruto/jaar (jaarloongrens 2012) verdienen, verandert er niets: de werkgever dient een opzeggingstermijn te respecteren van ten minste 3 maanden per begonnen periode van 5 jaar anciënniteit ; de bediende dient de helft hiervan te respecteren met een maximum van 3 maanden.

Bij een ontslag door de werkgever van een zogenaamde  ‘hogere’ bediende (= bediende die meer dan 31 467 EUR bruto/jaar (jaarloongrens 2012) verdient) dient de passende opzeggingstermijn niet langer onderhandeld te worden of door de rechter bepaald te worden: de opzeggingstermijnen zijn thans vastgelegd in de wet; het zijn nu dus ‘vaste’ termijnen. Daarenboven worden de  nieuwe ‘vaste’ termijnen niet meer vastgesteld in maanden , maar wel in  kalenderdagen.

Collectieve arbeidsovereenkomsten kunnen de opzegtermijnen voor de bedienden niet verhogen.

 Voor de bedienden die bij aanvang van de overeenkomst meer dan 62 934 EUR bruto/jaar (index 2012) verdienen, werd de mogelijkheid behouden om de opzegtermijn bij overeenkomst vast te stellen. Deze overeenkomst dient ten laatste op het ogenblik van de indiensttreding te worden afgesloten; de partijen dienen hierbij tevens de minimumopzeggingstermijn van 3 maanden per begonnen periode van 5 jaar anciënniteit te respecteren.

 Voor de berekening van een vervangende opzeggingsvergoeding voor bedienden, dient er een ‘specifieke’ formule te worden gebruikt:  dagloon bediende= maandloon bediende x 3 / 91

 In het geval de bediende zelf de arbeidsovereenkomst opzegt,  gelden de volgende termijnen:

Tenslotte nog dit: zowel voor arbeiders als voor de bedienden tellen voortaan ook het aantal dienstjaren die als uitzendkracht werden verworven mee om de anciënniteit te bepalen (evenwel beperkt tot 1 jaar).

Contactpersonen sociaal recht:

• Bernard Leterme
• Wouter Derveaux
• Isabelle Deforce
• Steven De Meyer
• Steffie Claeys